Jip moet dood (en Janneke ook)

Vaak krijgen we het verzoek: “Kunnen jullie onze brieven herschrijven in Jip-en-Janneketaal?” Ons antwoord is dan meestal: dat kunnen we wel, maar dat willen we niet. En wat belangrijker is: dat moet ú ook niet willen.

Wat is er mis met die twee schattige kindertjes en dat lieve hondje? Niets, zo lang ze maar binnen de kaften van hun kinderboek blijven. In de grotemensenwereld hebben ze niets te zoeken. Grote mensen vinden het fijn om op een volwassen manier aangesproken te worden. Duidelijk, zeker. Zonder omhaal van woorden, graag. Fris, eigentijds, uitnodigend – allemaal prima. Maar niet in zinnetjes van vier woorden, die dan ook nog maximaal twee lettergrepen lang mogen zijn.

Toegegeven, in sommige (taal)kringen kan een beetje Jip-en-Janneke geen kwaad. Juridische teksten kunnen er enorm van opknappen (ze worden bijna leesbaar). Ook bij ambtenaren kan Jip (en vooral Janneke) nog wel wat zendingswerk verrichten. Sommige teksten zijn zó dor, complex en ontoegankelijk dat elke vereenvoudiging een verbetering is. Maar in brieven, bijvoorbeeld brieven van een bank of een gemeente? Houd die twee dan uit de buurt.

Wat is het probleem met Jip-en-Janneketaal? Heel eenvoudig: korte zinnen met eenvoudige woorden leveren niet per definitie goede teksten op. Onderzoek naar leerteksten in het vmbo (Jentine Land, Zwakke lezers, sterke teksten? Stichting Lezen 2009) laat zien dat teksten die herschreven worden door Jip en Janneke, vaak moeilijker zijn dan het origineel. Dat komt doordat de samenhang vaak het eerste slachtoffer is van zo’n herschrijving. Bij veel korte, losse zinnetjes achter elkaar vragen lezers zich af wat ze met elkaar te maken hebben.

Een ander probleem is dat Jip-en-Janneketaal een soort panacee voor alle kwalen wordt. Wie teksten analyseert, komt sterk uiteenlopende problemen tegen. Soms is de boodschap niet duidelijk, soms is de tekst niet afgestemd op de doelgroep, soms is de structuur onhandig. Maar daar helpen Jip en Janneke niet bij.

Een goede redactie en een goede brief vergen kennis, inzicht en ervaring. Helaas zijn die niet te vinden in het evangelie van Jip-en-Janneke. Laat die twee dus rustig bij Takkie en Siepie blijven – dan mogen ze nog even blijven leven.  Misschien.

Erik van der Spek