Plaatjes in e-learning: wat wil je bereiken?

Het illustreren van lesmateriaal heeft een hoge vlucht genomen. Sinds de jaren 80 is het toevoegen van plaatjes aan teksten verveelvoudigd. Dat lijkt logischer dan het is. Zeker als je bedenkt dat een goede tekst helemaal geen plaatje nodig heeft, kun je je afvragen welk doel het illustreren van teksten - in het bijzonder e-learningmodules - eigenlijk dient.

Het onderzoek naar de werking van plaatjes is pas heel recent. Men heeft altijd aangenomen dat plaatjes helpen bij het lezen of bestuderen van een tekst. De Tsjech Comenius (Jan Amos Komenski, 1592- 1670) was de eerste leraar-pedagoog die plaatjes doelbewust inzette in lesmateriaal. Hij vond dat lesmateriaal vooral aanschouwelijk moest zijn en heeft daarmee veel betekend voor het huidige lesmateriaal. Maar leren we teksten nu ook beter als er plaatjes in staan?

Verhelderen of verduisteren

Over het algemeen is het antwoord op de vraag positief, mits het plaatje zorgvuldig is uitgekozen. Een sportleraar die de buitenspelregel wil uitleggen, voegt met een portret van Johan Cruijff weinig toe. Soms belemmeren plaatjes het leerproces zelfs. Er zijn aanwijzingen dat het toevoegen van plaatjes in boeken voor aanvankelijk lezen het leerproces juist vertraagt. Ook zijn er plaatjes die een glasheldere tekst juist vertroebelen. En soms voegen  plaatjes helemaal niets toe aan het leerproces.

Vier functies

Als het gaat om lesmateriaal (waaronder e-learning) is het belangrijk te kijken welke functie een plaatje kan vervullen. Welke functies hebben plaatjes?

1. Decoratie: het plaatje heeft geen inhoudelijke relatie met de tekst. Voorbeeld: een parasol in een tekst over pinnen in het buitenland. 
2. Representatie: plaatjes die een voorstelling geven van een deel van de tekst. Het soort plaatjes dus dat de tekst opnieuw vertelt, maar nu in beeld.  
3. Organisatorisch: plaatjes die structuur brengen in lesmateriaal. Voorbeeld: een schema met de verschillende stappen in reanimatie. 
4. Interpretatie: plaatjes die helpen een ingewikkelde tekst te verduidelijken. Het gaat hier vrijwel altijd om oorzaak en gevolg uit te beelden: Je knijpt in de handrem om de remblokjes op de band te zetten.

Aan de hand van deze opsomming van de belangrijkste functies, kun je eigenlijk al afleiden dat niet elk plaatje op dezelfde wijze bijdraagt aan - het begrip van - een tekst. Maar dat hoeft ook niet altijd. Zorg altijd eerst en vooral maar eens voor een goede tekst!

Voorbeelden van functies:

Decoratie en representatie. Deze e-learningmodule Ken je klant gebruikt cartoons om het lezen van taaie stof te veraangenamen. De cartoon beweegt zich op het grensgebied van decoratie en representatie. Het is ook het uitdrukkelijke doel van dit plaatje om de lezer te vermaken en ervoor te zorgen dat hij gemotiveerd blijft om de tekst te lezen.



 

 

 

 

 

 

 

Organisatorisch plaatje. De onderstaande afbeelding is een structuurbrenger. De stappen in de tekst brengen de keten van hulpverlening bij acute hartstilstand in beeld.



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Interpretatie. Het plaatje beeldt de werking van een roetfilter uit. Met name de verbranding van de roetdeeltjes. De tekst over het proces van deze verbranding is geïntegreerd in de afbeelding zelf.



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Max Dohle