Duidelijke communicatie bij de overheid

De overheid huurt regelmatig tekstschrijvers in om teksten toegankelijk te maken voor bepaalde doelgroepen. Meestal is dat voor een ervaren tekstschrijver geen enkel probleem. Tenzij de opdrachtgever of de materie zelf tegenwerkt.

Helder uitleggen is voor tekstschrijvers dagelijks werk. Er zijn trouwens ook bewindslieden die zodanig boven de materie staan dat ze het ook zelf heel goed kunnen. Maar de meesten zijn nog te veel gefocust op inhoud. Ik schrijf mijn teksten als lezer. Ik stel me voortdurend voor dat ik als niet getraind lezer mijn eigen teksten moet kunnen begrijpen.

Hogere wiskunde

Ooit schreef ik voor VROM een brochure over het toen nieuwe huurbeleid. Tot mijn grote verbazing besprak de Volkskrant de brochure. De krant gebruikte de kop: nieuw huurbeleid is vorm van hogere wiskunde. De verslaggever had de spijker precies op zijn kop geslagen. De regeling was zo ingewikkeld dat het voor gewone mensen niet te volgen was. Daar hielp geen lieve tekstschrijver meer aan. Daar had je rekenmeesters voor nodig. Voor huurders is het nu een stuk makkelijker, niet omdat er betere teksten zijn, maar omdat de overheid nu databestanden aan elkaar kan koppelen zodat niet meer aan de burger zelf om bepaalde gegevens – zoals het belastbaar inkomen – gevraagd hoeft te worden.

Formulieren

De overheid en het parlement roepen al jaren dat overheidscommunicatie eenvoudiger moet. Het vorige kabinet heeft bepaald dat alle formulieren van de Rijksoverheid op 1 september 2007 begrijpelijk moeten zijn. In gewoon Nederlands geschreven moeten zijn. Maar kan dat eigenlijk wel? Dat gaat zeker problemen opleveren. Het beleid wordt soms door diezelfde overheid zo dicht getimmerd met mitsen en maren dat het niet meer eenvoudig te maken is. 

Hoe gaat de overheid dat nu aanpakken? Ten eerste komt er een elektronische ‘testfaciliteit’. Daarmee kan een ambtenaar ‘meten’ of zijn tekst te snappen is voor mensen met een bepaalde taalvaardigheid. Er zijn vervolgens zes niveaus van taalvaardigheid onderscheiden. De overheid stelt zelf al vast dat de huidige formulieren te ingewikkeld zijn, niveau C1. De teksten moeten naar eenvoudig Nederlands: niveau B1.

Op naar B1

De schrijver heeft met een test vastgesteld dat zijn formulier te ingewikkeld is. Wat Dan? Dan moet hij redigeren. Om hem te helpen is een website in het leven geroepen: Begrijpelijke formulieren. Daar vind je 30 regels voor begrijpelijk formuleren, zoals regel 12: vermijd tangconstructies. Nu weet beslist niet iedereen wat een tangconstructie is. Geen nood je kunt verder klikken. Volgens de schoolregels legt de site eerst uit wat een tangconstructie is en geeft een voorbeeld met een correctie:

Heeft u nog andere kinderen die, op de datum waarop u wilt dat de toeslag ingaat, gebruikmaken van geregistreerde kinderopvang?

Heeft u nog andere kinderen die gebruik maken van geregistreerde kinderopvang op de datum dat u de toeslag wilt laten ingaan?

Dat was regel 12. Maar de schrijver had zojuist geleerd bij regel 10 dat een begrijpelijke zin niet meer dan tien woorden bevat. De juiste zin bevat er 21! Terug naar af dus. Maar hoe? De schrijver grijpt vertwijfeld naar zijn hoofd. Als ik hem was zou ik mij in huren!

Max Dohle