Leestekens in opsommingen

Schrijvers van beeldschermteksten gebruiken graag opsommingen. Een overzichtelijk lijstje is nu eenmaal aantrekkelijker en toegankelijker dan een massief tekstblok. Zij vragen zich daarbij wel af hoe het nu precies zit met de leestekens in opsommingen. En met de hoofdletters?

De praktijk

Het belangrijkste advies is: wees consequent. Als u een hoofdletter plaatst bij een van de delen van de opsomming, laat dan alle delen beginnen met een hoofdletter. Plaatst u liever geen leestekens achter de delen van een opsomming? Niets mis mee, mits u ze dan echt nérgens plaatst.

Schrijvers van beeldschermteksten laten leestekens achter opgesomde delen meestal weg, omdat dat rustiger oogt. Veel schrijvers en vormgevers vinden opsommingen zonder die leestekens bovendien mooier.

De theorie

De bekendste taaladviesboeken en -sites geven drie hoofdregels, maar maken geen onderscheid tussen papieren teksten en beeldschermteksten. Ons advies is regel 1 te laten gelden voor beide typen teksten, maar met regel 2 en 3 kunt u op het beeldscherm wat soepeler omgaan:

1. De inleidende zin bij een opsomming eindigt op een dubbele punt. 
2. Zijn de delen van een opsomming volledige zinnen, dan beginnen alle delen met een hoofdletter en eindigen ze op een punt (of een vraagteken of uitroepteken). Op het beeldscherm wordt deze punt in de praktijk al vaak weggelaten.
3. Zijn de delen van een opsomming géén volledige zinnen, dan beginnen alle delen met een kleine letter. Achter elk deel komt dan een puntkomma, en achter het laatste deel een punt. Maar wat ons betreft zou u hier ook hoofdletters mogen gebruiken en géén leestekens – als u maar consequent bent.

Een voorbeeld bij 2, volgens de taaladviesboeken:

We zetten de voordelen voor u op een rijtje:

• De woning is gelegen op eigen grond.
• Het dak is onlangs vernieuwd.
• De tuin ligt op het zuidwesten.

Een voorbeeld van een soepele toepassing van regel 3:

In het artikel over Einstein werd ingegaan op:

• de relativiteitstheorie
• de betekenis van Einstein voor de kwantummechanica
• de toekomst van de relativiteitstheorie

Als u de leestekens weglaat, staat er dus ook geen punt achter het laatste deel.

In opsommingen van een of enkele woorden blijven de punten of puntkomma’s altijd achterwege, ook op papier:

De topdrie van foute mannenkleding:

1. een hawaïhemd
2. witte sokken 
3. sandalen met sokken 

Onjuiste opsommingen

Let erop dat de delen van een opsomming grammaticaal goed aansluiten bij de inleidende zin. In het voorbeeld is dat niet het geval.

Voor een uitkering komt u in aanmerking:

• als u geboren bent vóór 1 januari 1950;
• u verzorgt een kind onder de 18 jaar;
• als u uw aanvraag hebt ingediend binnen een jaar na aanvang werkloosheid.

Ook als de delen van een opsomming op zichzelf staan, moeten ze gelijkwaardig zijn. Zo is de volgende opsomming uit balans, omdat het laatste deel een zin is en de andere twee niet.

We gaan in op de volgende onderwerpen:

• de stand van zaken en huidig beleid;
• toekomstgerichte initiatieven;
• de twee afdelingen worden mogelijk samengevoegd.

Samenvattend

De adviezen uit de taalboeken geven richtlijnen voor het gebruik van leestekens en hoofdletters in opsommingen. Wie het liever anders doet, hoeft alleen maar consequent te zijn. Wel is het aan te raden om ongrammaticale en ongelijkwaardige opsommingen te vermijden, of u nu wel of geen leestekens en hoofdletters gebruikt.

Bronnen: Onze Taal Taalkalender 2007, Schrijfwijzer (2005), Taalunieversum, Vraagbaak Nederlands (2005).

Linda den Braven